Ar na saolta seo má iarrtar an cheist ar éinne liosta de mhórscríbhneoirí na hÉireann ón chéad seo caite a chur i dtol a chéile, is dóigh nach mórán a luadh scríbhneoir Gaeilge.
Ach seasca bliain ó shin gach seans go mbeadh an t-ainm Cathal Ó Sándair ar an liosta.
Scríobh Ó Sándair, a bhí ar dhuine de na scríbhneoirí ba bhisiúla lena linn, 160 leabhar i nGaeilge agus tráth dá raibh bhí leabhar in aghaidh na míosa á scríobh aige!
Díoladh breis agus 120,000 cóip de leabhair Uí Shandair idir na 1940dí agus na 1960dí - éacht nár sháraigh aon scríbhneoir Gaeilge ó shin.
Declan Rice and Jack Grealish brush off boos to be England’s two best players against Ireland
David McWilliams: Just think what might have happened if Hitler’s money had fallen from the heavens in 1943
A wealth of late-blooming plants are bright stars of the autumn garden
Nilüfer Yanya: ‘You are a bit of a target. You never really feel completely safe’
I measc na leabhar sin, dar ndóigh bhí “Réics Carló”, sraith leabhar faoin mbleachtaire Gaelach, a chúntóir, an Ruarcach, agus a iníon Fionnuala.
![](https://www.irishtimes.com/resizer/v2/PLOBB4U76ZGX7H2BFDQFZSHWRE.jpg?auth=2caad4df220715e181ca482d4663d8fc6b5a81b7e7e4e4bee92dd2c012ebf7c0&width=400&height=614)
Deirtear gurbh é a thug an focal “déagóir” isteach sa Ghaeilge agus ba thráthúil sin mar ba lena linn a tosaíodh ag tabhairt airde ar dhéagóirí mar dhream ar leith.
Nuair a bhí léacht á thabhairt aige in 1949, tuairiscítear go ndúirt Máirtín Ó Cadhain an méid seo leanas: “Níorbh í an úrscéalaíocht, an fhilíocht, an ghearrscéalaíocht, an drámaíocht, ná eile an chéadtuar go raibh borradh ag teacht faoi litríocht na Gaeilge, ach go raibh daltaí scoile i mBaile Átha Cliath ag léamh leabhra Chathail Uí Shandair, faoi na suíocháin, i ngan fhios do na hoidí.”
Mar chomóradh ar Ó Sándair, a rugadh 100 bliain go ham seo, tá atheagráin den chéad dá leabhar faoin mbleachtaire iomráiteach Réics Carló - Na Mairbh a d’Fhill agus An tEitleán doFheicthe - foilsithe ag An Gúm.
Sheol Sorcha Ní Mhonacháin na heagráin nua ag ócáid i Leabharlann Ráth Maoinis an tseachtain seo caite agus labhair an Dr Róisín Adams ar oidhreacht an scríbhneora.
Ba thrathúil an rogha é an láthair mar gur reáchtáladh an ócáid i ngaireacht chúpla céim ó thúr chloig Ráth Maoinis, áit ar thit cuid d’eachtraí spleodracha An tEitleán doFeicthe amach.
Tá taispeántas speisialta ‘Ag Léamh faoin mBinse Scoile: Scéal Chathail Uí Shándair’ le feiceáil i leabharlann Ráth Maoinis go dtí deireadh na míosa.
Breis eolais: siopaleabhar.ie agus @COSandair2022